تاثیر احکام شرعی در تربیت از منظر اندیشمندان اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه مشهد پژوهشگر حلقه اجتهادی فقه تربیت موسسه فقاهت عالم آل محمد (ص) مشهد

2 استاد خارج فقه و اصول، حوزه علمیه خراسان؛ استادیار مرکز تخصصی آخوند خراسانی ره (وابسته به دانشگاه باقرالعلوم ع/قم)؛ مشهد، ایران.

چکیده

فقه تربیت به عنوان دانشی نوپدید، با پرسش‌های اساسی روبه‌روست که عدم پاسخگویی به این پرسش‌ها، اساس تشکیل و توسعه این دانش را با مشکل روبه‌رو خواهد کرد. پرسش اساسی این است که مجموعه احکام شرعی به‌عنوان محصول دانش فقه، دارای چه گونه تأثیری در فرآیند تربیت هستند؟ اگر این گونه‌ها شناسایی شوند، راه برای ورود به فقه تربیت باز خواهد شد. اندیشه‌ورزان عرصه تعلیم و تربیت اسلامی در آثار خود به این تأثیرگذاری اشاراتی داشته‌اند؛ اما پراکندگی و عدم تمرکز در بررسی این تأثیرات، موجب فقدان پاسخی درخور و جامع به این پرسش گردیده است. ازاین‌رو، این تحقیق به روش توصیفی ـ تحلیلی، تأثیرات گوناگون تشریع و امتثال احکام شرعی بر فرایند تربیت را از آثار اندیشمندان تربیتی مسلمان، استخراج و مقایسه کرده و نشان داده است که علاوه بر نقش امتثال حکم شرعی در تربیت، حکم شرعی در مراتب دیگر نیز دارای تأثیرات تربیتی است و جامعیت و تشریع احکام به اندازه طاقت و توان، نزول احکام به زبان مردم و به صورت تدریجی که با بیان فلسفه آنها و تشویق و عتاب همراه است و شرایط اقامه احکام در حاکمیت اسلامی، همگی تأثیرات مختلفی بر تحقق اهداف و تسهیل فرایند تربیت دارد.